RELIGIJA NA KUBI

Na Kubi postoji velika religiozna sloboda koja se odražava kako u zvaničnim dokumentima, tako i u postojanju širokog i raznovrsnog religioznog univerzuma, u kome Kubanke i Kubanci pokazuju i organizuju svoja verovanja, omogućavajući postojanje različitih institucija i verskih organizacija.

Ustav Kube, usvojen narodnom voljom 1976.godine, sa oko 99% glasova glasačkog tela i izmenjen 1992.god. jednoglasno u Skupštini narodne moći (jednodomni kubanski parlament, sastavljen od 609 članova, a od 2008 ima 614 članova, predstavnika svih društvenih sektora u zemlji) utvrđuje jasno, u pet članaka, razdvojenost crkva-država, i stim u vezi svetovni karakter ove poslednje, uključujući i školu – jednakost svih verskih manifestacija pred zakonom i pravo svih građana države da po svojoj volji ispovedaju verski kult, da menjaju veru, da ih imaju više u isto vreme (specifično obeležje verske prakse u zemlji), ili da nemaju nijednu (jedan je od malobrojnih ustava u svetu koji to uređuje zakonom). Svetovno stanje Države je tradicionalno na Kubi.

Takvi ustavni principi imaju korene u kubanskoj nezavisnoj tradiciji, u toku koje je usvojeno četiri Ustava republike, od kojih se u dva ustanovila takozvana razdvojenost crkva-država. Takođe je bila preuzeta i u republikanskim Ustavima neokolonijalnog perioda od 1901. do 1940. godine.

Država ne subvencioniše nijednu versku instituciju niti se meša u njihovo unutrašnje funkcionisanje.

Član 1- Kuba je socijalistička zemlja radnika, nezavisna i suverena, organizovana za sve i za dobrobit svih, kao unitarna i demokratska republika, za uživanje političke slobode, socijalne pravde, individualno i kolektivno dobrostanje i ljdsku solidarnost.

Član 8 – Država priznaje, poštuje i garantuje versku slobodu. U Republici Kubi verske institucije su odvojene od države.
Različite vere i religije uživaju isto poštovanje.

Član 39 b) Obrazovanje je posao države i besplatno je . Zasniva se na zaključcima i naučnoj podršci, kao i na bliskoj povezanosti učenja i života, rada i proizvodnje.

Član 42 – Diskriminacija na osnovu rase, boje kože, pola, porekla, verskih uverenja i svaka druga vrsta koja povređuje ljudko dostojanstvo zabranjena je i zakonom kažnjiva.
Državne institucije se bave obrazovanjem svih građana, od najranije starosne dobi, po principu jednakosti ljudskih bića.

Član 43 – Država primenjuje pravo dobijeno Revolucijom po kome svi građani, bez obzira na rasu, boju kože, pol, verska uverenja, poreklo i bilo šta drugo što povređuje ljudsko dostojanstvo:

1. imaju pristup, prema zaslugama i sposobnostima, svim državnim funkcijama i poslovima, poslovima u javnoj administraciji, proizvodnji i uslugama;
2. napreduju na svim nivoima hijerarhije u oružanim revolucionarnim snagama, snagama bezbednosti i unutrašnjeg reda, prema zaslugama i sposobnostima;
3. primaju istu platu za iste poslove;
4. mogu da se školuju u svim obrazovnim institucijama u zemlji, od osnovne škole do univerziteta, i one su iste za sve;
5. dobijaju pomoć u svim zdravstvenim ustanovama;
6. nastanjuju se u bilo kom gradskom delu, zoni i li četvrti i smeštaju se u bilo kom hotelu;
7. biće usluženi u bilo kom restorani i drugim uslužnim ustanovama;
8. koriste, bez podele, pomorski, železnički, vazdušni i kopneni saobraćaj;
9. koriste ista kupališta, plaže, parkove, društvene klubove, kao i kulturne centre, centre za sport, rekreaciju i odmor.

Član 55. Država, koja priznaje, poštuje i garantuje slobodu svesti i veroispovesti, i istovremeno priznaje, poštuje i garantuje slobodu svakog građana da promeni veroispovest ili da nema nijednu, kao i da ispoveda verski kult po svom izboru, a u okviru poštovanja zakona. Odnosi između države i verskih institucija su regulisani zakonom.

Na četvrtom Kongresu Komunističke Partije Kube 1991.god dogovoreno je da se ukine svako tumačenje Statuta partije koje onemogućava nekom avangardnom revolucionaru, zbog njegovih verskih uverenja, da bude primljen u Partiju. Danas u Partiji ima mnogo vernika različite verske pripadnosti.

Sve verske institucije i organizacije, potpuno slobodno i nezavisno od države, obavljaju svoje društvene aktivnosti, formiraju osoblje, vrše herarhijsko imenovanje, svoja kretanja u i izvan zemlje, održavaju odnose sa institucijama i ličnostima iz inostranstva, primaju delegacije i zvanice, organizuju razne događaje. Ima institucija koje imaju članove u međunarodnim verskim institucijama. I sve to bez ikakvog ograničenja.

Poslednjih godina u poseti Kubi bili su svetske vođe i čelnici raznih verskih organizacija. U januaru 1998. papa Jovan Pavle II došao je u istorijsku posetu, na poziv Šefa države i lokalne crkve. Među ostalim ličnostima koje su posetile Kubu su: Oni de Iie Ife, duhovni Joruba vođa; Vrhovni Rabin Izraela, Mezer Lau; Emilio Kastro, Konrad Rajzer i Semjuel Kobia kao Generalni sekretari Svetskog Crkvenog Saveta; glavne vođe Latinoameričkog Crkovnog Saveta i Latinoameričkog Episkopskog Saveta.

Takođe, u poseti su bili i Generalni sekretari i Predsednici Nacionalnog Veća Hrišćanske crkve SAD; kardinali i drugi crkveni dostojanstvenici Vatikana, vrhovnici verskih zajednica katoličke crkve, protestantske i evangelističke, metodisti, bautisti, adventisti, prezbiteranci, Jehovini svedoci; poznate ličnosti iz religioznog sveta, pastori, sveštenici, rabini, Joruba vođe, kao i akademici i ostali, koji se bave proučavanjem religiozne tematike iz različitih zemalja, koji su učestvovali na kongresima i drugim naučnim skupovima, bave se religijom, kao što su Internacionalni Susreti za socio religiozno proučavanje, u organizaciji kubanskih akademika, uz saradnju sa akademskim i verskim institucijama. Uskoro, u julu, održaće se V skup ove vrste.

Odlučuju o svom učešću u narodnim organima, uključujući i one na najvišem nivou. To je slučaj trojice evangelističkih pastora, jednog prezbiterijanca, jednog bautiste i jednog episkopa, koji su izborom naroda postali članovi Nacionalne Skupštine Narodne Moći (jednodomni Parlament). Svetovna lica katoličke crkve i drugih verskih manifestacija i saziva čine deo državne moći i svih političkih organizacija i masa u državi.

Verske institucije su vlasnici svoje pokretne i nepokretne imovine, uključujući hramove i druga dobra. U zemlji slobodno kruže brojne publikacije mnogih verskih organizacija, od kojih su mnoge registrovane u Registru publikacija Kubanskog instituta za knjige.

Mnoge kubanske verske institucije imaju centre za obuku svog posvećenog personala (seminari), a odabir i uključivanje tog personala na studije se obavlja potpuno slobodno i bez ograničenja. Stotine mladih kubanaca takođe završavaju svoje studije na seminarima i teološkim fakultetima u raznim zemljama. Katolička crkva osim toga, računa i na novajlije, kako bi formirala redovno sveštenstvo, muško i žensko.

Verske institucije i organizacije vode i aktivnosti društvenog karaktera, među kojima su upravljanje bolnicama i azilima za stare, pri čemu imaju pomoć i podršku države, i održavaju odnose i česte kontakte sa svojim kolegama iz inostranstva ili sa međunarodnim organima koji ih grupišu.

Takođe se sprovode mnoge aktivnosti verskog ili kulturnoig karaktera, neke i izvan kultnih mesta, kao što su procesije, ceremonije, rituali, koncerti, radionice, seminari, kongresi, hodočašća, svirke bubnjeva i dr.

U zavisnosti od raspoloživosti sopstvenih sredstava i metoda, održavaju se rekreativne aktivnosti, namenjene pridobijanju i verskom obrazovanju, kao što su katekizam, nedeljne ili subotnje škole, kursevi – kratki, opširni ili pismeni, usmeno direktno prenošenje i kolektivne diskusije o religioznim tekstovima.

Od prvih godina Kubanske revolucije, religija je imala posebnu političku pažnju. Godine 1985. formirana je Kancelarija za brigu o verskim pitanjima (OAAR), koja je dodeljena Centralnom komitetu Komunističke partije Kube, podižući time nivo ove specijalizovane strukture.

Kancelarija se bavi ne samo brigom o primeni i promovisanju zvanične politike u vezi sa pitanjima religije i dogovorima koji potiču iz srodnih varijanti, već i potrebama i zahtevima verskih organizacija.

Ukratko, preuzima odgovornost za relaciju Crkva-Država, odnosno, predstavlja odnose države sa različitim verskim organizacijama.

Kancelarija takođe, politički brine o raznim bratskim udruženjima na Kubi, čak i kada ona nemaju religiozni karakter i o njima se brine neki organ Ministarstva pravde.

U svakoj provinciji i opštini u zemlji postoje partijski funkcioneri, koji su zaduženi da brinu o verskim pitanjima u tesnoj sradnji sa kancelarijom OOAR.

Kancelarija održava odnose sa državnim strukturama drugih zemalja, koje imaju slične funkcije i prisustvuje događajima koji se odnose na religijska pitanja.

Panorama religija na Kubi

Raznolikost religioznog verovanja na Kubi je mešavina mnogih verovanja i manifestacija. Nijedna nije posebno karakteristčna za kubanski narod.

Ova mešavina, koju je veliki kubanski etnolog, Don Fernando Ortis (1881-1969) okvalifikovao kao kulturnu transkulturaciju, i koja je poznata uglavnom kao religiozni sinkretizam, nastala je uglavnom na osnovu jukstapozicije elemenata katoličke religije, koje su doneli konkistadori i kolonijalisti, i elemenata afričkih religija, koje su sa sobom doneli robovi, nasilno dovedeni sa tog kontinenta, a kojima su se kasnije pridružili elementi spiritizma.

Većinska verska ubeđenja i prakse imaju kao karakteristiku spontanost i nedostatak sistematičnosti, sa relativnom autonomijom organizovanih religioznih sistema, iako je uglavnom spojena sa elementima katolicizma, spiritizma i santerije. Ovaj oblik je označen kao narodna religioznost, rezultat mešanja i sinteze kultura, koja je formirala kubansku nacionalnost.

KATOLIČKA CRKVA

Preteče

Sa «otkrićem», osvajanjem i kolonizacijom, Španci su domorocima nametnuli svoju civilizaciju, jezik, kulturu i katoličku religiju, u toku jednog ubrzanog procesa, koji je za cilj imao dominaciju nad njima.

Do 1898, kada je završen kubansko španski rat, posle oportunističke intervencije Sjedinjenih Američkih Država, kada su kubanske oružane snage praktično dobile spor, intervencija koja je umanjila uspeh ideala o suverenitetu, nezavisnosti i socijalnoj pravdi, za šta se borila više od 30 godina, Katolička crkva na Kubi bila je španska. Čak je i biskupe imenovala Kruna (Kraljevski patronat) u zamenu za ekskluzivno pravo evangelizacije zemlje, gde nije bila dozvoljena druga vrsta verskih institucija, u skladu sa Ustavom iz Kadisa iz 1812.

Za vreme Republike (1902-1958), sa većinom španskih sveštenika i monahinja, Crkva je imala 2 nadbiskupije i 4 biskupije, što je odgovaralo političko administrativnoj podeli zemlje na 6 provincija.

Aktuelna situacija

Crkvu čine 12 biskupija, od kojih su tri u rangu nadbiskupije. Ličnost koja je na vrhu hijerarhije je nadbiskup u Havani, Haime Ortega Alamino, koji je 1994. postao Kardinal. Pre toga Kuba je imala drugog Kardinala, Manuela Arteagu Betankurta (1879 – 1963).

Nadbiskupije
Havana, 6.januar 1925; biskupija od 1787.
Kamagvej, 5.decembar 1998; biskupija od 1912.
Santjago de Cuba, 24. novembar 1803; biskupija od 1522.

Biskupije
Pinar del Rio, 20.februar 1903.god.
Matansas, 10.decembar 1912.
Sienfuegos, 20.februar 1903.
Santa Klara, 1.april 1995.
Sijego de Avila, 2.februar 1996.
Olgin, 27. maj 1979.
Bajamo Mansaniljo, 10.mart 1996.
Gvantanamo, Barakoa, 24.januar 1994.

Ima ukupno 17 biskupa – 11 stalnih, 2 pomoćnika i 4 u penziji. Šesnaestorica su kubanske nacionalnosti, a jedan je Španac.

Crkvenom osoblju pripada i više od 1.000 posvećenih ljudi, biskupskih sveštenika i članova (muškaraca i žena) 89 verskih zajednica ili religioznih redova (26 muških i 63 ženskih). Posvećeni personal čine 340 Kubanaca i Kubanki, ali ima i članova koji su poreklom iz Španije, Meksika, Kanade, Kolumbije, Italije, Dominikanske republike, Indije i drugih zemalja. Od ukupnog brojacrkvenih lica, skoro 400 njih su sveštenici.

Religiozni redovi oba roda su brojniji sada nego pre pobede Revolucije.

Među najbrojnijim redovima i verskim zajednicama muškaraca su jezuiti, salezijanci, franjevci i lazaristi; dok su među najbrojnijim ženskim verskim zajednicama najbrojnije: Sestre starih bespomoćnika, Bosonoge Karmelićanke, Dominikanke, Milosrdne kćeri, Redovnice Bezgrešne Marije, Sluge Marijine i Milosrdne misionarke (Majka Tereza iz Kalkute).

Aktivna udruženja su Konferencija Katoličkih Biskupa na Kubi (KKBK), Kubanska Konferencija Vernika (KKV), episkopske komisije, nadbiskupske, biskupske i parohijske, kao i svetovne organizacije.

Praznični dan je 25. decembar, Božić.

Katolička crkva ima više od 600 hramova, među kojimna se ističe Katedrala u Havani, Katedrla u Santjagu de Kuba i Bazilika Naše Milosrdne Gospe, gde se nalazi Milosrdna Devica , koju katolici smatraju zaštitnicom države.

Od hramova u Havani se ističu: Naša Gospa Milosti, Sveti Anđeo Čuvar, Sveto Srce Isusovo, Naša Gospa Karmelićanka, Blažena Devica Blagosti i Milosti. Najlepše crkve su Milostiva u Kamagveju i Sveti Petar u Matansasu.

Ima oko 1000 misijskih kuća (u porodičnim kućama).

Obuka sveštenika na Kubi se vrši na sveučilištima u Svetom Karlosu i Svetom Ambrosiju (Havana) i Svetom Basiliju Velikom (Sanjago de Kuba), a osim toga one vode brigu o novim članovima i parohijskim kućama. Sada se gradi novo sveučilište u nadbiskupiji u Havani.

Versko obrazovanje svetovnih lica (dece i odraslih) održava se preko kateheze, i to u slučaju krštenja, pričesti, krizme ili venčanja.

Katolička crkva na Kubi poseduje jednu psihijatrijsku bolnicu i nekoliko centara za brigu o starim licima. Takođe, monahinje različitih verskih redova obavljaju društveni rad u državnim zdravstvenim ustanovama vredan svake pohvale (radi se o bolnicama i jednom centru za decu sa posebnim potrebama).

Crkva izdaje i distribuira u celoj zelji oko 50 publikacija različitog formata.

Veze sa Svetom Stolicom

Diplomatski odnosi između Kube i Vatikana započeti su 1935.god, i od tada nisu prekidani.

Ti odnosi su na nivou Ambasade, sa kubanske strane i Nuncijature, sa strane Svete Stolice.

Značajan momenat u ovim odnosima bio je susret Predsednika Kube, Fidela Kastra, sa Papom Jovanom Pavlom II, 19.novembra 1996.god, kada je Predsednik ponovo pozvao Papu (Svetog Oca) u posetu Kubi.

Fidel Kastro je tako postao prvi karipski mandatar koga je primila najveća ličnost Katoličke crkve.

Poseta Jovana Pavla II, koja je pripremana cele 1997.godine, realiyovana je od 21. do 25. januara 1998. Kubanske vlasti, Vatikan i međunarodna štampa priznali su da je boravak Pape na ostrvu bio nedvosmislen uspeh.

Stotine hiljada ljudi i vladajućih organa najvišeg nivoa, pohrlili su na mise koje je Papa služio u Santa Klari, Kamagveju, Santjagu de Kuba i na Trgu Revolucije u Havani.

Papa je osudio neoliberalizam i njegova društvena zla, kao što je blokada SAD protiv Kube, koju je nazvao nezakonitom i nemoralnom.

U Havanu su dolazile vlasti Vatikana, na višem nivou od redova i verskih zajednica, kao i druga crkvena udruženja. Katolička crkva je predstavljena na Epoiskopalnoj Latinoameričkoj Konferenciji (ELK) i drugim institucijama regionalnog i međunarodnog karaktera . U julu 2007. razvija se na Kubi je održana Skupština ELK-a, gde će prisustvovati predsednici Episkopalnih Konferencija Latinske Amerike i Predsedništva regionalne institucije, gde će izabrati novo rukovodstvo.

U novembru 2005, povodom 70.godišnjice uspostavljanja odnosa sa Svetom Stolicom, kubanski biskupi, Apostolski Nuncij (Papin poslanik) na Kubi i druge crkvene vlasti sastali su se sa Predsednikom i Vrhovnim komandantom, Fidelom Kastrom.

U aprilu 1969. u jednom saopštenju, kubanska Episkopalna Konferencija osudila je blokadu, koju američka vlada sprovodi protiv Kube. Godine 1992. u jednoj Deklaraciji, ponovo je odbacila ovu kriminalnu meru protiv naše zemlje. Papa Jovan Pavle II je takođe izneo svoju javnu osudu prilikom posete 1998.

U martu 1986 završen je Nacionalni kubanski crkveni susret koji je trasirao nove puteve za rad crkve u novom društvenom kontekstu, koji je pokrenula Revolucija. Godine 1996. i 2006. obeleženo je 10, odnosno 20 godina, od održavanja tog događaja.

Trenutno je u procesu beatifikacije otac Feliks Varela, biskup (1788-1853), istaknuti preteča kubanskih ideja o nezavisnosti (Red nacionalne kulture nosi njegovo ime od osnivanja 1981. i Fratar Hose Olaljo Valdes (1820-1889).

PROTESTANTSKE I EVANGELISTIČKE CRKVE

Preteče

Osamdesetih godina 19.veka Kreolci koji su emigrirali u SAD, gde su preuzeli protestantizam, vraćaju se na Kubu i počinju propovedi iako nisu bili zakonski ovlašćeni. Ovi misionari su bili povezani sa pokretom za nezavisnost.

Među najistaknutijim imenima protestanata koji su se priključili pokretu za nezavisnost su Hoakin de Palma, Pedro Duarte (episkopalna), Avgustin Santa Rosa (episkopalna), ubijen 1973., Luis Ajestaran i Moliner, Elvaristo Koljaso (prezbiterijanac) i Manuela Delofo (metodista).

Posle američke intervencije u borbi protiv španske metropole, počelo je masovno naseljenje Protestantskih crkava na Kubi. Prvi kubanski misionari bili su proterani u drugi plan u ovoj misionerskoj ofanzivnoj etapi, u kojoj se religiozni element pojavio u šemi pogodnoj za kulturni proboj, pomoću koga se takođe promovisao i američki način života.

Prva Konvencija evangelističkih crkvi 1902. god obnarodovala je postojanje i rad grupe crkava: prezbiteranske, epoiskopalne ili anglikanske, metodističke, kvekerske, bautističke (koja se danas sastoji od Bautističke konvencije Istočne Kube, Bautističke konvencije zapadne Kube, Slobodne Bautističke Konvencije Kube i Bratstvo bautističkih crkvi).

I drugi su se priključivali nacionalnoj verskoj raznolikosti tokom neokolonijalne republike, među kojima Adventisti Sedmog dana, Vojska Spasa, Luteranska crkva, evangelistička grupa Hedeon, Evangelistička skupština «Pinos nuevos» idr. Poslednje dve pomenute su nastale na ostrvu. Od 1930. počeo je da stiže pantekostalizam, koga su predstavljale 25 različite crkve.

Danas se okupljaju u više od 900 hramova i 1640 kultnih kuća, zakonski odobrenih, gde se obavljaju verske usluge. Razne publikacije, koje su organi crkava i ekumenskih organizacija, prikazuju aktivan religiozni život.

Iznad razlika koje karakterišu protestantizam, veoma heterogen, jer unutar njega postoje različite doktrine, različite liturgijske emfaze, različiti načini projektovanja prema međureligijskom prostoru i prema društvu, bio je u skloništu ovih institucija, i pre svega u ekumenskom ambijentu gde se razvijalo teološko mišljenje, koje je povezalo veru kako bi je smestilo u skladu sa životom muškaraca i žena koji žive na Kubi.

Na Kubi je u Nacionalnom Registru udruženja, registrovano 50 protestantskih i evangelističkih naziva. U Havani je koncentrisano 57.4% istih. Od njih, 25 crkava su duhovne orijentacije, što praktično predstavlja polovinu istih.

U ovim protestantskim i evangelističkim crkvama radi više od 1500 pastora, ministara i kopastora.

Postoji 10 sveučilišta za obuku i među njima se ističe Evangelističko teološko sveučilište u Matansasu.

Neke od ovih škola upravljaju domovima za stare, za šta dobijaju finansijsku pomoć od vlade.

Crkveni savet Kube (SCK) je glavni ekumenski organ u našoj zemlji. Okuplja 23 crkve kao punopravne članove, 12 ekumenskih organizacija, 8 bratskih članova i 2 člana posmatrača. Prošle godine je obeležena 65. godišnjica od formiranja 1941.god uz aktivnosti na celoj teritoriji. Na centralnoj aktivnosti u Memorijalu Hose Martija odata je počast istaknutim crkvenim ličnostima. Bili su prisutni članovi Politbiroa Komunističke partije Kube, Esteban Laso Ernandes, Rikardo Alarkon de Kesada i Abel Prieto Himenes.

Juna 2007.godine zaređena su dva kubanska sveštenika kao Biskupi – sufragani Episkopske crkve (anglikanske) na Kubi, jedna od njih je prva žena koja je dostigla taj nivo u Latinskoj Americi.

GRČKA PRAVOSLAVNA CRKVA

Pre Revolucije postojala je na Kubi Pravoslavna grčka zajednica, sastavljena od grčkih emigranata i moreplovaca koji su slučajno dospeli na Kubu. Zajedno sa njima, u crkvenim službama su učestvovali ruski i ukrajinski emigranti, koji su došli na Kubu posle Oktobarske socijalističke revolucije.

Posle trjunfa Revolucije većina njih je emigrirala ili poginula. Šezdesetih godina osnovana je kubanska pravoslavna hrišćanska kongregacija, koja se 1978.god samoraspustila.

Oktobra 2001. odobrena je izgradnja hrama Grčke pravoslavne crkve i hrama Ruske pravoslavne crkve.Dana 25. januara 2004. grčki pravoslavni hram osvetio je Ekumenski patrijarh i nadbiskup Konstantinopoljski, uz prisustvo Vrhovnog komandanta.

U novom hramu osvećenom januara 2004. god, ojačana je zajednica vernika, koja je doživela lagani rast od kako je došlo do novih preobraćenja ljudi, bez religioznih predaka, starih katoličkih vernika, drugih hrišćanskih crkava ili onih koji su bili u pravoslavnim nepriznatim grupama.

Kao deo procesa za ulazak u Crkveni Savet Kube (CSK), Grčka pravoslavna crkva je dobila položaj posmatrača.

Sada se radi na stvaranju uslova za osnivanje Pravoslavne teološke škole za obrazovanje osoblja za Latinsku Ameriku.

U raznim situacijama predstavnici crkve na Kubi su pokazali svoj stav protiv ekonomske, privredne i finansijske blokade koju sprovode SAD prema kubanskom narodu.

RUSKA PRAVOSLAVNA CRKVA

Godine 1971. Nadbiskup i Egzarh Ruske pravoslavne crkve moskovske patrijaršije u Centralnoj i Južnoj Americi proglasio je popom i đakonom dvojicu Kubanaca.

Sada je u toku gradnja hrama Ruske pravoslavne crkve u Aveniji «Puerto», a očekuje se da će biti osvećen u decembru 2007.

Versku službu vrši ruski sveštenik, koji živi u našoj zemlji.

KUBANSKE RELIGIJE AFRIČKOG POREKLA

Preteče

Najrazličitije afričke etničke grupe, koje su došle na Kubu za vreme ropstva u periodu od XVI do XIX veka, donele su razne religiozne izraze, koje su na ostrvu doživele međusobni uticaj, povezale su se sa katoličanstvom i kasnije sa spiritualizmom, i tako da su nastali različiti kultovi, poznati kao sinkretički.

Uprkosnametanju katolicizma, pod strogim pojmovima evangelizacije, ono se razgradilo na proste zapovesti, zahvaljujući ekonomskim interesima vlasnika, kojima nije odgovaralo smanjenje dugog radnog vremena u oblasti podučavanja katakeze, kao ni nedeljni odmor za robove.

S druge strane,vlasnici su, za vreme praznika, prisustvovali magijsko-animističkim ritualima robova, koji su pravili zabave, svirali bubnjeve, plesali i uživali u muzici i hrani.

Afrikanci su bili izvučeni iz svog prirodnog okruženja i morali su da se suoče sa ropstvom, zbog čega su u novom kontekstu promenili odlike kulta. Na kubanskoj teritoriji dominiraju rituali za zaštitu i gatanje, na uštrb tradicionalnih ceremonija iz Afrike, kao što su one namenjene napretku poljoprivrede.

I robovi i oni oslobođeni, poreklom iz istog regiona ili iz različitih krajeva, počeli su da osećaju potrebu da se grupišu, što su i učinili grupisavši se u bratstva i sabore.

Kasnije, ove institucije su se spojile, primili su kreolce i druge etničke grupe i nastavili su sa afričkim verskim manifestacijama, koje su bile podvrgnute procesu transkulturacije.

Krajem XIX veka neka bratstva i sabori su se pretvorili u društva za zabavu i pomoć, a neke su postale hramovi, gde su se izvodili rituali ovog verskog izraza.

XX I XXI VEK

Za vreme neokolonijalne republike (1902-1958) te afrokubanske ceremonije su bile društveno diskriminisane, iako su nastavili širenje prema drugim krajevima zemlje posredstvom unutrašnje migracije, autonomnih organizacija i vezama verskih «porodica». U Krivičnom zakonu tog vremena ustanovljeno je kao dopunsko krivično delo, izvođenje verskih rituala afričkog porekla, što je ukinuto Revolucijom.

Posle revolucionarne pobede dobili su pravedno vrednovanje kao izraz poštovanja i nepristrasan tretman svih religioznih verovanja; to je doprinelo nacionalnoj i međunarodnoj promociji muzike, plesa i pesama.

Uglavnom su prikazivali teorijski deo, manje obrađen nego hrišćanske doktrine. Institucionalno, oskudevaju u strukturalnim jezgrima koji upravljaju liturgijom i doktrinom, zbog čega čine grupe nezavisne među sobom, ali poslednjih godina se poštuju pokušaji grupisanja, kao u slučaju formiranja Kulturnog društva Joruba na Kubi i Društva Abakua na Kubi, zakonski priznatih kao verskih institucije i koje organizuju njihove provincijalne strukture.

Kubanske religije afričkog porekla su santerija, konga, abakva i druga lokalna kulturna učenja kao što su Arara i vudu.

Deo ove bogate sociokulturne baštine može se videti u muzejima kao što su Afrička kuća, muzej Regla i Gvanabakoa, kao i u muzeju- harmu Kulturnog Društva jaruba sa Kube, a svi su smešteni u Havani. Takođe, na celom arhipelagu postoje brojne kuće hramovi, koje vernici koriste svoje liturgijske aktivnosti.

Na Kubi je obeležen Svetski kongres Joruba «Oriša 2003», na kome su učestvovali predstavnici ove religije iz celog sveta.

Vudu

Poreklo:
U grupe afrikanaca koji su dovedeni sa svoje zemlje kako bi služili kao robovi na ostrvu Espanjola (francuska kolonija, na današnjoj teritoriji Haitija) ušli su ljudi iz Dahomeja i Toga, poreklom iz familije Fon,koji su iz generacije u generaciju prenosili versku praksu Vudu religije.

Pobuna robova 1791.god označila je početak imigracija – koje su posle usledile iz ekonomskih razloga – prema istočnom delu Kube, gde se utemeljio ovaj verski izraz, koji kombinuje elemente primitivnog hrišćanstva, katolicizma i plemenskih verovanja iz zapadne Afrike.

Vudu (kaoji na dahomejskom znači duh), koji su praktikovali Haićani i niihovi potomci u istočnim delovima i oblasti Kamagveja, slavi natprirodne snage koje su predstavljene u obliku duhova i božanstvima, kao posrednika između Tvorca (Bon Dieu) i vernika.

Duhovi i rituali:

Među duhovima je Papa Legba (stari odrpanac, zaštitnik puteva, prvi na koga se poziva); Ogun (ime preuzeto iz - santerije, zaštitnik ratnika); Dambala Vedo (otac vode); Ersili Freda ili Ersulu Freda (gospodarica ljubavi) i Maše, blizanci.

Postoje dve vrste rituala: Petro i Rada. Prvi se održava sa ciljem da e «napravi šteta» - izgleda po uticaju verovanja Konga - i drugi sa ciljem da se uradi nešto dobro.

Vudu daje veliku važnost pogrebnim ceremonijama. Među najznačajnim praznicima nalazi se Sveta nedelja, u skladu sa katoličkim popisom svetaca.

SPIRITIZAM

Poreklom iz Evrope i SAD, spiritizam je počeo da se prepoznaje na Kubi 1850. god, putem predavanja istaknutog teologa Alana Kardeka i brzo se proširio među Kreolcima, koji su ga povezali sa liberalnim, modernim idejama, koje nisu bile kompromitovane španskim kolonijalizmom i njegovim nametnutim katolicizmom.

Bezuspešno su španske vlasti pokušavale da spreče širenje kardekijanskih ideja , koje su branile uništavanje starih oblika zarad stvaranja i uspeha novih i protivisili se ropstvu, dok je Katolička crkva osudila praksu spirirtizma u Pastroralnim uputstvima.

Ta osuda nije poticala samo od predstavnika metropole i zvanične religije, već i od nekih intelektualaca koji su razmišljali o pseudo naučnom karakteru doktrine, kao što je mislilac i političar Enrike Hose Varona kada je 1880.god obratio pažnju na «duhovnu epidemiju».

Stvaranje centara i društava, objavljivanje časopisa i raznih drugih tekstova, olakšavali su širenje religioznog izražavanja, koje je za samo nekoliko godina privuko veliki broj pristalica različitih društvenih sektora, kako u seoskim tako i u gradskim sredinama.

Istraživači su smatrali da je teška politička i ekonomska situacija na Kubi, opiranje zvanično ustanovljenom katolicizmu, jednostavnost ceremonija i mogućnost da ljudi «pričaju» sa duhovima direktno ili preko medijuma, uticalo na propagiranje doktrine.

U gradovima je preovladao spiritizam ortodoksniji, naučniji, koji su praktikovali vernici svih kulturnih nivoa, koji su se vodili čitanjem knjiga i časopisa, dolazili iz inostranstva i zdušno sledili kardekijanske teorije.

U unutrašnjosti, pristalice, uglavnom oskudnog obrazovanja, prikazivali su svoje «komunikacije» sa duhovima na sasvim drugačiji način, što je omogućilo novi vid spiritizma tzv. «espiritismo cruzado o de cordon». Takođe su i izdvojeni spiritisti razvijali sopstvene savete.

Ovi vernici su uneli u tradicionalne rituale elemente hrišćanstva i afričkih religija, sve jače ukorenjenih.

Danas se okupljaju u 186 priznatih udruženja i više od 200 grupa, koje još uvek nemaju taj status.

JEVREJSKA VERA

Preteče

Istorijska istraživanja pokazuju da je prvi Evropljanin koji je stigao na Kubu, zajedno sa moreplovcima, bio španski jevrejin (pokršteni), Luis de Tores, prevodilac i tumač, koji je govorio hebrejski, arapski, arameo i kastiljanski.

Kristofer Kolumbo mu je poverio misiju da proveri mogućnosti na tek otkrivenoj teritoriji i da stupi u kontakt sa šefom autohtonog stanovništva. Studije pokazuju da je Luis de Tores umro na Kubi.

Za vreme konkiste (osvajanja) i kolonizacije, brodovi iz Španije su dovezli među članovima posade i takozvane «prokletnike» («marranos»), koji su bili nasilno pokršteni jevreji, ali koji su u najvećoj tajnosti sprovodili svoje rituale.

Grupe jevreja su došle na Kubu kako bi se sklonili od španske Inkvizicije koja ih je gonila, a drugi su došli na Kubu sa severa Brazila, pošto su iih Portugalci proterali.

U ratovima za nezavisnost XIX veka, neki od njih su se borili zajedno sa Kubancima i istakli se u borbama, kao što je bio general Karlos Rolof (poreklom iz Poljske).

Drugi su se priključili ekspedicijama koje su išle iz SAD ka Kubi, sa namerom da se priključe ratu za suverenitet zemlje, a bilo je i onih koji us iz inostranstva pomagali borbe na Ostrvu, kao što je bio Horacije Rubens, aktivni član Revolucionarne hunte iz Njujorka.

XX vek

Kada je osnovana oslobođena Republika 1902. god u Havani je živelo tridesetak jevrejskih porodica, koji su obavljali svoje prve verske službe i osnovali prvo udruženje na ostrvu «United Hebrew Congregation» 1906.god, kada je osnovana zajednica na Kubi; posle dve godine dobili su groblje u Gvanabakoi, koje je pretvoreno u jevrejsko groblje, vrlo cenjeno mesto po svojim istorijskim i umetničkim vrednostima.

Njihov broj se povećavao zahvaljujući imigraciji sefarda (poreklom iz Španije ili, ako i nisu poreklom iz te zemlje, prihvataju obrede ove religije) dok nije dostigao nekoliko stotina na Ostrvu, zaduženih da formiraju određene grupe.

Osnovana 1918., verska zajednica «Young Men’s Hebrew Association» (Zajednica mladih Jevreja) pozvala je, po prvi put u zemlji, na sjedinjenje svih jevrejskih zajednica na nacionalnoj teritoriji. Polovinom XX veka na Kubi je bilo četrdesetak grupa ove religije.

Kultur Farain (Kulturni centar), komunističkih ideala, koji je svoja vrata otvorio 1926, zatvoren je 1931. god od strane tiranina Herarda Maćada, i kada je ponovo otvoren 1933. pod drugim imenom Idisher Sport Club, opet su ga zatvorili iz istog razloga.

Izraelski Narodni Centar (Centro Israelita Popular), socijalističke tendencije, osnovan je 1940.god.

Oko tri miliona Jevreja, poreklom iz Evrope, došli su na Kubu kao imiganti ili izbeglice, bežeći od nacizma tokom Drugog svetskog rata (1939-1945).

Aktuelna situacija

Na Kubi nikada nije postojao niti postoji antisemitizam, Jevreji su uključeni u sve društvene aspekte u zemlji. Ima među njima stručnjaka, političkih vođa, činovnika, vojnika, radnika, službenika i uživaju isto poštovanje i ugled koji ima svaki građanin naše zemlje u skladu sa Ustavom, i koji se ljubomorno čuva u praksi.

Danas na Kubi ima oko 500 jevrejskih porodica (blizu 1.500 ljudi), 80% u Havani a ostatak u različitim provincijama.

Religiozni život se odvija u pet sinagoga: Kuća jevrejske zajednice na Kubi, smeštena u havanskoj četvrti Vedado, okuolja najveći broj članova zejdnice, iza koje sledi Sefardski centar, osnovan takođe, u ovoj četvrti glavnog grada.

Kao i ove dve sinagoge, uticajne su i sinagoge u Santjagu de Kuba i Kamagveju. Postoji samo jedna sa pravoslavnom tendencijom, a to je Adat Izrael u Staroj Havani.

Druge značajne grupacije, sa sitematskim radom, su Jevrejsko udruženje žena Kube, organizacije mladih žena i žena trećeg doba, i Hadassah-Kuba, koju čine lekari i nadrilekari.

Za koordinisanje napora i doprinos rešenju problema raznih jevrejskih zajednica, postoji Koordinatorska hunta jevrejskih zajednica, koja okuplja predsednike i generalne sekretare glavnih udruženja.

Zajednica prima česte posete grupa i delegacija iz inostranstva, a isto tako i putuju na aktivnosti koje organizuju njihove kolege u bilo kom delu sveta i održava čestu razmenu sa jevrejskim organizacijama u inostranstvu. Jevreji koji su to želeli, mogli su da emigriraju u Izrael.

Patronat Jevrejske zajednice udružen je sa Savetom Crkava na Kubi u svojstvu bratskog člana.

Godine 1998. Vrhovni komandant Fidel Kastro Rus, Predsednik državnog saveta, posetio je Patronat povodom proslave Zajednice.

U novembru 2006. zajednica je obeležila 100 godina postojanja, uz razne aktivnosti i prisustvo predstavnika vlade i raznih crkvenih institucija. Glavnom činu prisustvovao je, među ostalim zvaničnicima, i Predsednik Skupštine narodne moći, dr Rikardo Alarkon de Kesada. Svečanim aktivnostima priustvovale su delegacije mnogih latinoameričkih zemalja, Kanade i SAD-a, kao i predstavnici latinoameričkog jevrejskog kongresa. Delegaciju Kanade predvodio je Predsednik Jevrejske federacije te zemlje.

DUHOVNA NACIONALNA SKUPŠTINA BAHAJI VERE SA KUBE

Bahai vera je religiozno-filozofski naziv, koga je ustanovio prorok Baha’ula, rođen u Teheranu, a koju je proglasio u Bagdadu 1863.godine. Podržava jedinstvo Boga, priznaje osnivače ili bogove glavnih monoteističkih religija kao svoje proroke i čvrsto se drži principa jedinstva i integriteta cele ljudske rase i univerzalnog mira. Na Kubi, prva zajednica se pojavila u Havani 1941., a osnovali su je predstavnici poreklom iz SAD. Od 1957. njihovo sedište se nalazi u Havani i ima svoje zajednice u raznim provincijama u zemlji.

ZAJEDNICA SAMOOSTVARENJA JOGE

Osnovana na Kubi 1957. i ozvaničena 1966., sa sedištem u Havani. Bratski je vezana za Savet Kubanskih crkava (CIC).
Zasnovana na učenjima hindu učitelja Svami Paramahansa Jogananda, koji ju je osnovao u Indiji. Nedavno je proslavljena 50. godišnjica od osnivanja.

MUSLIMANSKA ZAJEDNICA

Na Kubi, pre pobede Revolucije nema dokaza o organizovanoj praksi islamske religije. Veliki deo Arapa koji emigriraju na Kubu, dolaze iz Libana i Sirije i praktikuju katoličku veru «maronita».

Posle pobede Revolucije, povećava se broj privremenih posetilaca, pre svega studenata, poreklom sa severa Afrike i Bliskog istoka.

Godine 1993. pojavljuju se kubanske islamske zajednice.

Februara 2007. godine zvanično je priznat Islamski savez Kube sa oko 200 članova u celoj zemlji, koji okuplja vernike koji pripadaju kako islamskoj granišita, tako i sunitima.

Već je odobrena izgradnja džamije, i učinjeni su prvi koraci.

BUDISTIČKA UDRUŽENJA

Soka Gakai sa Kube - To je mala zajednica koja okuplja oko 400 članova, punopravnih ili pomoćnika pri aktivnostima, koji nemaju taj status. Ima pristalica u 10 provincija u zemlji, iako je njihova najveća koncentracija u gradu Havani. Zvanično je priznata januara 2007. Pripada ogranku Mahajana.

Bivši Predsednik međunarodne zajednice Soka Gakai, koja se nalazi u Japanu, Daisaku Ikeda posetio je našu zemlju 1996., kada je odlikovan Ordenom za nacionalnu kulturu – Feliks Varela Prvog stepena.

Zen budizam – malobrojna zajednica, koncentrisana uglavnom u Havani. Još uvek nije zvanično priznata, ali njene pristalice praktikuju svoja verovanja bez problema. Pripada budističkom toku Theravada.

AKVATICI

Pod ovim nazivom se podrazumevaju svi oni koji smataraju da voda ima čudesne moći kao lek za lečenje svih zala. Ovo verovanje se pojavljuje u najzapadnijoj kubanskoj provinciji Pinar del Rio četrdesetih godina u njihovim planinama. Danas se svodi na dve zajednice u opštinama Vinjales i San Kristobal.

BRATSKA UDRUŽENJA

Na Kubi funkcioniše 1.106 skupština koje pripadaju različitim redovima, među kojima se ističu masonske (423), Nezavisne Odd-fellows (211), Ujedinjene Odd-fellows (143), Vitez svetlosti (269), Vitezi svetlosti (40), teozofske (10) i red «Crvena ruža» (4).

Sve one održavaju veze sa sličnim udruženjima u inostranstvu. Kao i religiozne institucije, one su vlasnici svojih nepokretnosti.

Velika masonska skupština na Kubi je član Masonske iberoameričke konfederacije i preuzima odgovornosti na regionalnom nivou, upravlja jednim staračkim domom, za koji takođe dobija finansijsku pomoć kubanske vlade kao podršku za njihovu brigu o ljudima trećeg doba.

Slavne patriote kubanske nezavisnosti pripadali su ovim bratskim udruženjima, kao što je naš narodni heroj Hose Marti Peres, Karlos Manuel de Sespedes, poznat kao Otac otadžbine, kao i mnogi drugi koji su učestvovali u ratovima protiv španske kolonizacije.